Roofs 2018-12-34 Zijn dakbanen al circulair?

Erik eN De Anderen

In de vorige aflevering ging Erik Steegman in op de recyclebaarheid van ­isolatiematerialen. Dit keer houdt hij de respectievelijke dakbedekkingen ­tegen het licht.

Ik weet nog de tijd dat wij met zogenaamde SEV-lijstjes (Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting) onder onze arm liepen om te laten zien dat er verschillen in milieuclassificaties waren tussen dakbedekkingsmaterialen. Tussen EPDM, bitumineus, ECB en PVC dakbanen zaten grote verschillen. Een ­aantal ­jaren later stonden de verschillende materialen al veel dichter bij elkaar, doordat de milieueigenschappen en de mogelijkheden van recycling dieper waren onderzocht. De producenten die de druk voelden vanwege hun ranking vochten terug en kwamen weer verbeterd uit de strijd.

En anno 2018-2019? Hoe staat het met alle circulaire ­activi­teiten, waaronder het onderdeel recyclen van met name dakbedekkingsmaterialen?

Ja, ik zag in de vorige uitgave de mannen van Icopal, New Horizon Urban Mining en ZND al staan met de drie ­speciaal voor de foto geproduceerde rollen in de lucht, de drie heren van Citumen! Maar hoe gaat het eigenlijk nu werkelijk op dit moment met Circulaire Bitumen?

Bitumineus

Het recyclen van bitumen dakbedekking staat uiteraard de laatste jaren duidelijk in de spotlight. Denk ook aan de artikelen waarin Bram Kranenburg als Dakenman van het Jaar 2017 mag aangeven wat hierin de mogelijkheden zijn. Natuurlijk is het uiterst belangrijk dat materialen met fossiele grondstoffen na levensduur weer terugkomen in de keten van nieuwe productie van bitumineuze dakbedekking.
Het is zelfs een must om de steeds schaarser wordende ­bitumengrondstof en daardoor sterk verhogende prijs tegen te kunnen gaan. Maar soms zijn startende initiatieven net niet op het juiste moment geïntroduceerd en blijkt ook dat de aanvoer nog niet op peil is om de machines voor recycling continu te laten draaien, waardoor recyclen nog te veel gaat kosten.

Zo zijn de poorten voor aanvoer bij Roof2Roof voorlopig even dicht, omdat de kosten voor het recyclen van de bitumen te hoog bleken. Ook is de hoeveelheid van schone ­bitumen vanaf de daken te gering. Roof2Roof is hard aan het werk om over te gaan naar Roof2Road, waar dan weer een onderdeel schone dakbedekking in de vorm van nieuw productie- en snijafval, en uiteraard schoon ontmanteld materiaal, straks kan worden gebruikt in het asfalt van ­provinciale wegen. Het ziet er goed uit om deze ‘wegen’ te gaan bewandelen. Hier wordt vol op ingezet.

Ook NDA heeft uiteraard de berekeningen gemaakt om te vergelijken wat de kosten zijn om momenteel ­verschredderd, ontmanteld bitumineus materiaal in te leveren bij de recyclingfabrieken van o.a. Icopal of Derbigum. Momenteel kost een vierkante meter bitumineus dakmateriaal vanaf het renovatie­werk waar de bitumen ontmanteld wordt, naar de poort van de producent tussen de € 0,80 en € 1,00 euro per vierkante meter. Dit staat ongeveer gelijk aan de kosten die een sloper nu heeft om de materialen naar de vuilstort te brengen en daar verder te laten verwerken. Volgend jaar zal het schone, in te nemen materiaal, in te leveren aan de poort van de producenten, zeer zeker relatief goedkoper worden dan het storten van het bitumineuze materiaal. Dan gaat het met de verhoging van de stortkosten interessant worden om de circulaire weg te gaan bewandelen en zullen de dakdekkersbedrijven wellicht ook eens gaan berekenen wat interessanter voor de portemonnee zal zijn.

EPDM

De Verenigde EPDM Systeem Producenten (VESP) claimen dat EPDM dakbanen voor de volle 100% hergebruikt kunnen worden. De ontwikkeling van de recycling van EPDM is een lange weg geweest, omdat de moleculaire samenstelling van elastomeren en rubbers tijdens het vulkanisatieproces verandert. De eigenschappen van het materiaal veranderen, waardoor het niet hergebruikt kan worden tot de oorspron­kelijke productvorm.

Het hergebruik van EPDM richt zich derhalve op een nieuwe grondstof, die voortkomt uit EPDM: rubbergranulaat. Dit rubber­granulaat kan keer op keer volledig hergebruikt worden. Het wordt verwerkt tot poeders in verschillende korrelgrootten of bepaald granulaten. De kleinste rubbergranulaatkorrel heeft een bijna olieachtige en veerkrachtige textuur. Hier worden onder andere persvormen van gemaakt. De grovere korrels worden gebruikt voor vervaardiging van bijvoorbeeld parkmeubilair of tegels voor speelplaatsen. Ook komt het materiaal weer terug op het dak in de vorm van rubbergranulaat geperste dakplaten, die als drukverdeel­platen worden toegepast onder groendaken en parkeerdaken. Nieuwe materialen op het gebied van hele dunne rubbermatten worden toegepast als geluidsisolatie onder vloeren. Ook de eerste drainagemat (als retentiekrat onder daktuinen) is recent geïntroduceerd op een bijeenkomst van de Green Deal Groene Daken (door Leo van Dongen van Ceyes). Onderzoek om EPDM via een chemische weg terug te brengen tot de oorspronkelijke grondstoffen, voor recycling tot dakbanen, is overigens ook nog steeds gaande.

Uiteraard zal door de producent de prioriteit van circulair en recycling nog niet vanuit de ­dakbedekkingsmaterialen sterk worden verkondigd. De levensduur is lang en de aanvoer nog zeer gering. De aanvoer van rubberbanden granulaat uiteraard des temeer, vandaar de veel toegepaste downcycling naar andersoortige producten van granulaat in combinatie met lijmtechnieken.

Kunststof PVC en TPO

Inderdaad waren de PVC fabrikanten in de tijd van de ­SEV-lijstjes in de jaren vanaf 1990 het verst in de recycling van dakmaterialen. Na de bekende recy-cling van kunststof materialen in de productie van kunststof paaltjes, werd in die jaren onder druk van de maatschappelijke, milieuvriendelijke gedachte heel snel bij Huls te Troisdorf (de Trocal fabrieken) een volledige fabriek neergezet voor de recycling van kunststof dakbedekking. Problemen met transporten van cadmiumhoudend kunststof, Europese regelgeving en waarschijnlijk ook de minimale aanvoer, vanwege de overstijgende kosten hebben het project snel doen vergeten.

Kunststof dakbanen, zoals PVC en (een kleiner deel) TPO, zijn recyclebaar tot grondstoffen voor nieuwe dakbanen. Bij deze kunststof materialen zie je, net als bij EPDM en bitumen, dat schoon productieafval en snijafval in de fabriek vrij eenvoudig opgenomen kan worden via een recycleproces voor hergebruik in de nieuw te produceren materialen. Het recyclen van PVC bedekking van waterdichte membra­nen die aan het einde van hun levensduur zijn, wordt voorlopig (wellicht vanwege de geringe schaalgrootte) op veel minder grote schaal gedaan. Het is volgens de kenners wel mogelijk. Weekmakers zijn bij de PVC dakbedekking uitgetreden, maar de polymeren kunnen verwarmd en weer geïntegreerd worden voor een deel in de grondstoffen of voor een groter aandeel aan de onderkant.

Tot slot zal in de gehele keten de bewustwording van het overgaan naar circulaire producten overal gevoeld ­moeten worden als een maatschappelijke verplichting. Ook als het geld gaat kosten. En dat is al te vaak nog ­moeilijk te begrijpen, zowel voor de producent als voor de traditionele dakbedekker.

Pas als we het niet meer zien als een economisch probleem, zullen we stappen kunnen zetten naar een verdere circulaire economie. En dat kost uiteraard geld, vanwege inspanning. De tijd is er rijp voor en we weten dat degene die achterover leunt het op de lange termijn niet zal volhouden. De remedie is: gewoon aan het werk gaan en het doen. Vandaar alle lof voor die drie mannen met dat speciale ‘marketing’ rolletje. Het maakt ons bewust van de noodzaak en wij zullen met elkaar als samenwerkend collectief volgen, alleen al als ­toekomstperspectief voor onze toekomstige generaties.

Erik Steegman, Coninko/NDA

Labels